Zajęcia indywidualne dla ucznia z orzeczeniem – komu przysługują i jak je uzyskać?

Uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego może mieć w szkole zajęcia indywidualne, jeśli odpowiadają one jego potrzebom edukacyjnym i rozwojowym. Nie trzeba w tym celu zmieniać orzeczenia. Po wielospecjalistycznej ocenie funkcjonowania ucznia zespół nauczycieli i specjalistów może zapisać taką formę wsparcia w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym (IPET). Może ona obejmować na przykład indywidualną terapię pedagogiczną lub logopedyczną albo ćwiczenie konkretnych umiejętności. Szkoła organizuje zajęcia, uwzględniając potrzeby ucznia oraz swoje możliwości kadrowe i lokalowe.

Warto odróżnić takie zajęcia od indywidualnego nauczania. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nie jest orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania, dlatego samo w sobie nie oznacza nauki jeden na jeden. Indywidualne nauczanie organizuje się na określony czas, gdy stan zdrowia uniemożliwia uczęszczanie do szkoły lub znacznie je utrudnia. Wymaga ono odrębnego orzeczenia, które wydaje zespół działający w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Indywidualne zajęcia bez izolowania od klasy

Jeśli uczeń może chodzić do szkoły, ale potrzebuje części zajęć w indywidualnej formie, zespół może ująć je w IPET oraz ustalić ich zakres i sposób prowadzenia. Ponadto w ramach kształcenia specjalnego planuje się między innymi zajęcia rewalidacyjne. Ich rodzaj powinien wynikać z orzeczenia i obserwacji funkcjonowania ucznia. Zajęcia indywidualne mogą uzupełniać wspólną naukę i pomagać w realizacji konkretnych celów.

Indywidualne nauczanie podlega osobnym zasadom. Tygodniowy wymiar wynosi 6–8 godzin w klasach I–III, 8–10 w klasach IV–VI, 10–12 w klasach VII–VIII oraz 12–16 godzin w szkołach ponadpodstawowych. W klasach I–III zajęcia odbywają się przez co najmniej 2 dni w tygodniu, a w starszych klasach — przez co najmniej 3 dni. Dyrektor ustala ich zakres i czas w uzgodnieniu z organem prowadzącym, a także zasięga opinii rodziców lub pełnoletniego ucznia. Ponadto należy regularnie uwzględniać stan zdrowia ucznia i możliwość jego kontaktu z rówieśnikami.

Zajęcia indywidualne dla ucznia z orzeczeniem — zasady, różnice i procedura

Forma wsparcia	Komu może przysługiwać	Dokument będący podstawą	Kto ustala i organizuje	Miejsce i sposób prowadzenia	Wymiar / częstotliwość	Najważniejsze informacje
Indywidualne zajęcia w ramach kształcenia specjalnego	Uczniowi z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, jeśli rozpoznane potrzeby wskazują na zasadność pracy indywidualnej lub w małej grupie. Samo orzeczenie nie oznacza automatycznego przyznania dowolnych zajęć indywidualnych.	Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego; wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU); indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET).	Zespół nauczycieli i specjalistów opracowuje i modyfikuje IPET. Dyrektor organizuje wsparcie w szkole, uwzględniając potrzeby ucznia, zalecenia oraz możliwości organizacyjne placówki.	Zasadniczo w szkole, w ramach kształcenia specjalnego. Zajęcia mogą być prowadzone indywidualnie, gdy wynika to z potrzeb ucznia i ustaleń zespołu.	Nie ma jednego ogólnokrajowego tygodniowego wymiaru godzin dla wszystkich indywidualnych zajęć wskazywanych w IPET. Zakres i czas dobiera się do potrzeb ucznia.	Zmiana orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nie jest konieczna wyłącznie po to, by w IPET zaplanować indywidualne zajęcia. IPET powinien określać m.in. formy i okres udzielania wsparcia oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy będą realizowane.
Zajęcia rewalidacyjne	Uczniowi z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, stosownie do rodzaju niepełnosprawności i jego potrzeb.	Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz ustalenia zawarte w IPET.	Szkoła organizuje zajęcia zgodnie z zaleceniami i potrzebami ucznia; prowadzi je nauczyciel lub specjalista z odpowiednimi kwalifikacjami.	W szkole; mogą być prowadzone indywidualnie albo w innej uzasadnionej organizacyjnie formie.	Co do zasady co najmniej 2 godziny tygodniowo w przypadku ucznia z niepełnosprawnością; sposób podziału czasu ustala się odpowiednio do potrzeb i organizacji pracy.	Zajęcia rewalidacyjne są odrębną formą wsparcia i nie są tym samym co indywidualne nauczanie. Nie należy utożsamiać „godziny” zajęć z godziną zegarową bez sprawdzenia właściwych zasad organizacji.
Zajęcia pomocy psychologiczno-pedagogicznej prowadzone indywidualnie	Uczniowi, który wymaga wsparcia psychologiczno-pedagogicznego; pomoc ta może przysługiwać również uczniom bez orzeczenia. U ucznia z orzeczeniem jej zakres uwzględnia się w IPET.	Rozpoznane potrzeby ucznia i ustalenia szkoły; w przypadku ucznia z orzeczeniem — także IPET i WOPFU. Orzeczenie samo w sobie nie ustala automatycznie liczby godzin każdej formy pomocy.	Dyrektor organizuje pomoc, a nauczyciele i specjaliści rozpoznają potrzeby oraz proponują formy wsparcia. W przypadku kształcenia specjalnego ustalenia koordynuje zespół opracowujący IPET.	Najczęściej w szkole, indywidualnie lub grupowo — zależnie od rodzaju zajęć, celu i potrzeb ucznia.	Jednego powszechnego limitu godzin dla wszystkich rodzajów zajęć nie określono. Wymiar ustala się stosownie do potrzeb oraz możliwości organizacyjnych i kadrowych placówki.	Mogą to być m.in. zajęcia logopedyczne, korekcyjno-kompensacyjne, rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne lub inne zajęcia specjalistyczne. Sama prośba o konkretny rodzaj zajęć nie przesądza o jego przyznaniu — istotne są rozpoznane potrzeby i dostępne kwalifikacje.
Indywidualne nauczanie	Uczniowi, którego stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. Nie jest to forma przyznawana z powodu samej niepełnosprawności, trudności w nauce, problemów wychowawczych ani potrzeby indywidualnej pracy z wybranych przedmiotów.	Orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania, wydane przez zespół orzekający działający w poradni psychologiczno-pedagogicznej.	Dyrektor ustala zakres i czas zajęć w uzgodnieniu z organem prowadzącym oraz zasięga opinii rodziców albo pełnoletniego ucznia co do czasu prowadzenia zajęć.	Bezpośredni, indywidualny kontakt z nauczycielem, zasadniczo w miejscu pobytu ucznia. W określonych przypadkach zajęcia mogą odbywać się w szkole, jeśli placówka ma odpowiednie pomieszczenie; miejsce ustala dyrektor na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia.	Klasy I–III szkoły podstawowej: 6–8 godzin tygodniowo; klasy IV–VI: 8–10; klasy VII–VIII: 10–12; szkoły ponadpodstawowe: 12–16. Zwykle co najmniej 2 dni tygodniowo w klasach I–III i co najmniej 3 dni w klasach IV–VIII oraz szkołach ponadpodstawowych.	Dyrektor może ustalić wymiar wyższy niż wskazane maksimum za zgodą organu prowadzącego. W uzasadnionych przypadkach zdrowotnych może, na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia, ustalić wymiar niższy niż minimum, uwzględniając realizację podstawy programowej. Zajęcia obejmują obowiązkowe zajęcia edukacyjne; dodatkowe formy kontaktu z klasą i wsparcia organizuje się poza tygodniowym wymiarem indywidualnego nauczania.
Zindywidualizowana ścieżka kształcenia	Uczniowi, który może uczęszczać do szkoły, ale ma trudności w funkcjonowaniu wynikające w szczególności ze stanu zdrowia i potrzebuje części zajęć indywidualnie, a części wspólnie z klasą. Nie dotyczy uczniów objętych kształceniem specjalnym.	Opinia publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej o potrzebie objęcia zindywidualizowaną ścieżką kształcenia.	Szkoła organizuje ścieżkę na podstawie opinii poradni i rozpoznanych potrzeb ucznia; szczegółowy tygodniowy układ zajęć ustala się w szkole.	Połączenie zajęć z klasą oraz indywidualnych zajęć edukacyjnych z uczniem w szkole.	Nie obowiązuje jeden stały tygodniowy wymiar analogiczny do wymiaru indywidualnego nauczania. Proporcje zajęć indywidualnych i wspólnych ustala się w oparciu o opinię oraz możliwości ucznia.	To odrębna forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a nie indywidualne nauczanie. Nie należy jej stosować jako formy dla ucznia, który ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
IPET i zespół nauczycieli oraz specjalistów	Uczniowi posiadającemu orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.	Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego; WOPFU; IPET.	Zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem, koordynowany przez szkołę.	Wsparcie planuje się w odniesieniu do funkcjonowania ucznia w szkole, jego udziału w zajęciach i potrzeb edukacyjnych oraz rozwojowych.	IPET określa formy wsparcia, okres ich udzielania oraz wymiar godzin; dokument podlega okresowej ocenie i może być modyfikowany.	Zespół analizuje zalecenia z orzeczenia, potrzeby ucznia i wnioski z WOPFU. Wsparcie może obejmować dostosowanie wymagań, zajęcia rewalidacyjne, specjalistyczne i inne zajęcia odpowiednie do potrzeb. Indywidualne zajęcia wpisane do IPET nie zmieniają automatycznie trybu nauki na indywidualne nauczanie.
Złożenie wniosku o indywidualne nauczanie	Rodzic lub opiekun prawny ucznia; w przypadku ucznia pełnoletniego — sam uczeń.	Wniosek do zespołu orzekającego w poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz dokumentacja wymagana w procedurze, w tym zaświadczenie lekarskie opisujące wpływ stanu zdrowia na możliwość uczęszczania do szkoły.	Zespół orzekający poradni rozpatruje sprawę i wydaje orzeczenie; po jego otrzymaniu dyrektor szkoły ustala organizację zajęć.	Po wydaniu orzeczenia dyrektor ustala miejsce prowadzenia zajęć zgodnie z przepisami i wnioskiem rodziców lub pełnoletniego ucznia.	Wymiar zajęć zależy od etapu edukacyjnego: od 6 do 16 godzin tygodniowo w standardowych przedziałach dla szkoły podstawowej i ponadpodstawowej.	Wniosek o indywidualne nauczanie składa się do poradni, a nie zamiast tego — do dyrektora szkoły. Dyrektor nie wydaje orzeczenia. Po otrzymaniu orzeczenia ustala zakres, czas i organizację zajęć, uzgadniając je z organem prowadzącym i zasięgając opinii rodziców lub pełnoletniego ucznia co do czasu.
Wniosek o indywidualne zajęcia w ramach IPET	Rodzic lub opiekun może przekazać szkole informację o potrzebach ucznia i poprosić o ich uwzględnienie; ustalenia dotyczące ucznia z orzeczeniem prowadzi zespół nauczycieli i specjalistów.	Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, aktualna WOPFU oraz IPET. Dodatkowa dokumentacja może pomóc opisać potrzeby, ale nie zastępuje szkolnej oceny funkcjonowania ucznia.	Zespół analizuje potrzeby i ustala formy wsparcia w IPET; dyrektor organizuje przyjęte rozwiązania.	W szkole, w ramach zajęć zaplanowanych dla ucznia. Indywidualna forma powinna wynikać z uzasadnionych potrzeb, a nie być automatycznym skutkiem posiadania orzeczenia.	Wymiar nie jest z góry określony jedną liczbą dla wszystkich uczniów ani wszystkich rodzajów zajęć; wpisuje się go do IPET odpowiednio do potrzeb.	Rodzic może zwrócić się do wychowawcy, pedagoga specjalnego, psychologa lub dyrektora z opisem trudności i oczekiwanego wsparcia. Zespół omawia potrzeby, uwzględnia wyniki WOPFU i może zaktualizować IPET. Do przyznania zajęć indywidualnych w IPET nie jest potrzebne nowe orzeczenie.
Zmiana lub zawieszenie indywidualnego nauczania	Uczniowi objętemu indywidualnym nauczaniem, gdy jego stan zdrowia czasowo się poprawia albo ponownie pozwala na uczęszczanie do szkoły.	Wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia oraz zaświadczenie lekarskie dotyczące aktualnego stanu zdrowia.	Dyrektor szkoły podejmuje działania przewidziane przepisami: może zawiesić organizację zajęć na okres wskazany w zaświadczeniu albo zaprzestać ich organizacji, gdy stan zdrowia umożliwia powrót do szkoły.	W razie poprawy stanu zdrowia można organizować udział w wybranych zajęciach, wydarzeniach i innych formach życia szkolnego, odpowiednio do możliwości ucznia.	Okres zawieszenia wynika z zaświadczenia lekarskiego; zaprzestanie organizacji następuje po spełnieniu warunków określonych przepisami.	Indywidualne nauczanie nie musi trwać nieprzerwanie do końca okresu wskazanego w orzeczeniu, jeśli stan zdrowia umożliwia wcześniejszy powrót do szkoły i spełniono wymagania formalne.
Podstawy prawne wskazane w materiałach	Uczniowie objęci kształceniem specjalnym, indywidualnym nauczaniem lub pomocą psychologiczno-pedagogiczną — zależnie od rodzaju wsparcia.	Rozporządzenie z 9 sierpnia 2017 r. dotyczące organizacji kształcenia specjalnego; rozporządzenie z 9 sierpnia 2017 r. dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej; rozporządzenie z 9 sierpnia 2017 r. dotyczące indywidualnego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania.	Przepisy określają obowiązki szkoły, zespołu, dyrektora, poradni i organu prowadzącego w zależności od formy wsparcia.	Zasady realizacji różnią się zależnie od dokumentu i celu zajęć.	Wymiar indywidualnego nauczania określają przedziały godzinowe; dla innych indywidualnych zajęć wymiar zależy od potrzeb i ustaleń szkoły.	Przy ustalaniu sytuacji ucznia należy rozróżnić co najmniej 3 odrębne kwestie: orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania oraz indywidualne zajęcia zaplanowane w IPET lub w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Jaką rolę odgrywają ipet i zespół nauczycieli w ustalaniu wsparcia?

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego traktuję jako punkt wyjścia, a nie gotowy plan działania. Dlatego zespół nauczycieli i specjalistów analizuje zalecenia poradni, obserwuje codzienne funkcjonowanie ucznia i wspólnie z rodziną ustala, co najlepiej wesprze go w nauce oraz relacjach z rówieśnikami. Na tej podstawie tworzy IPET, czyli indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, poprzedzony wielospecjalistyczną oceną poziomu funkcjonowania ucznia.

IPET może określać dostosowanie metod, treści i warunków nauki, potrzebne zajęcia specjalistyczne i rewalidacyjne, a także sposób sprawdzania postępów. Jeśli wymaga tego sytuacja, zespół może zaplanować zajęcia indywidualne w szkole — bez zmiany orzeczenia o kształceniu specjalnym. Rewalidacja powinna odpowiadać potrzebom ucznia i trwać co najmniej 120 minut tygodniowo. Zespół może przy tym dostosować podział zajęć do możliwości dziecka oraz organizacji pracy placówki.

Wsparcie, które naprawdę zmienia szkolną codzienność

Przede wszystkim zespół regularnie sprawdza, czy zaplanowana pomoc przynosi efekty. Nauczyciele obserwują, co ułatwia uczniowi udział w lekcjach, gdzie napotyka bariery i jakie umiejętności warto rozwijać, na przykład komunikację, samodzielność czy kompetencje społeczne. Następnie wykorzystują te wnioski, by aktualizować działania, a współpraca z rodzicami pomaga połączyć szkolne wsparcie z codziennymi doświadczeniami dziecka. Pomoc może obejmować również terapię logopedyczną lub pedagogiczną, a także zajęcia rozwijające umiejętności emocjonalno-społeczne.

Warto też odróżniać poszczególne formy pomocy. Uczeń, którego stan zdrowia znacznie utrudnia lub uniemożliwia chodzenie do szkoły, może korzystać z indywidualnego nauczania, ale wymaga ono odrębnego orzeczenia. Samo orzeczenie o kształceniu specjalnym nie oznacza takiej formy nauki. Jeśli uczeń może przebywać w szkole, zespół powinien szukać rozwiązań, które wspierają go w klasie i pomagają utrzymać kontakt z rówieśnikami. W ten sposób IPET staje się praktycznym planem odpowiadającym na zmieniające się potrzeby ucznia, a nie tylko dokumentem w teczce.

Czym różnią się zajęcia indywidualne od indywidualnego nauczania?

Jak złożyć wniosek i ustalić zakres oraz wymiar zajęć?

Gdy ubiegam się o indywidualną organizację zajęć, najpierw ustalam, jaka forma wsparcia odpowiada sytuacji ucznia. W ramach kształcenia specjalnego zespół nauczycieli i specjalistów ocenia funkcjonowanie ucznia, a następnie opracowuje IPET, w którym może zaplanować wybrane zajęcia indywidualne — bez zmiany orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Z kolei uczeń, który może chodzić do szkoły, ale potrzebuje części zajęć sam na sam, może korzystać ze zindywidualizowanej ścieżki kształcenia na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Pod tym odnośnikiem znajdziesz wpis, w którym o tym pisaliśmy. Indywidualne nauczanie stanowi odrębną formę wsparcia: poradnia wydaje orzeczenie, gdy stan zdrowia uniemożliwia uczęszczanie do szkoły lub znacznie je utrudnia.

Aby zorganizować indywidualne nauczanie, składam do dyrektora wniosek i dołączam orzeczenie z poradni, które określa okres nauczania oraz zalecenia do realizacji. Jeśli chcę, by zajęcia odbywały się w szkole, a nie w miejscu pobytu ucznia, zaznaczam to we wniosku. Skoro zahaczamy o ten temat to Poznaj metody rozpoznawania potrzeb ucznia krok po kroku. Dyrektor rozpatruje taką możliwość i może zasięgnąć opinii nauczycieli. Następnie, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, ustala zakres i harmonogram zajęć; wcześniej poznaje opinię rodziców lub pełnoletniego ucznia. Nauczyciel prowadzi zajęcia bezpośrednio z uczniem — w domu albo w innym miejscu jego pobytu. Szkoła również może gościć ucznia, jeśli dysponuje odpowiednim pomieszczeniem.

Zdrowie ucznia może zmienić plan lekcji i liczbę godzin

Układając tygodniowy plan, stosuję obowiązujące limity godzin: uczniowie klas I–III szkoły podstawowej mają od 6 do 8 godzin, klas IV–VI — od 8 do 10, klas VII–VIII — od 10 do 12, a uczniowie szkół ponadpodstawowych — od 12 do 16. W klasach I–III zajęcia odbywają się przez co najmniej 2 dni w tygodniu, a w starszych klasach — przez co najmniej 3 dni. Za zgodą organu prowadzącego dyrektor może zwiększyć wymiar ponad górną granicę. Z kolei w uzasadnionych przypadkach zdrowotnych może, na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia, obniżyć go poniżej minimum, o ile uczeń zrealizuje podstawę programową. Dziecko objęte indywidualnym przygotowaniem przedszkolnym ma od 4 do 6 godzin tygodniowo, rozłożonych na co najmniej 2 dni.

W planie uwzględniam wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne i dostosowuję je do potrzeb oraz możliwości psychofizycznych ucznia. W szkole ponadpodstawowej o profilu zawodowym dyrektor określa ponadto sposób realizacji praktycznej nauki zawodu. W tym miejscu mała wstawka: sprawdź, kiedy możliwe jest nauczanie indywidualne w szkole. Uczeń może równolegle uczestniczyć w zajęciach rewalidacyjnych, doradztwie zawodowym oraz pomocy psychologiczno-pedagogicznej, przy czym godzin tych zajęć nie wlicza się do tygodniowego wymiaru indywidualnego nauczania. Nauczyciele obserwują stan zdrowia ucznia, a dyrektor uzgadnia z rodziną jego możliwy udział w wybranych lekcjach, wydarzeniach szkolnych i zajęciach rozwijających zainteresowania. Jeśli zdrowie ucznia czasowo się poprawi, rodzina może złożyć wniosek o zawieszenie zajęć i przedstawić zaświadczenie lekarskie. Gdy uczeń może już wrócić do szkoły, dyrektor kończy organizowanie indywidualnego nauczania i powiadamia poradnię oraz organ prowadzący.